Rys historyczny Iwonicza

Nazwa wsi pochodzi najprawdopodobniej od nazwiska Iwanieckich - pierwszych dziedziców Iwonicza. Ród Iwanieckich, zwany też Otosławskimi Boczko, pochodził z Czech. Ród ten był właścicielem Iwonicza, zwanego wtedy Iwańczepolem. Pierwsze zapisy historyczne pochodzą z XIV wieku. Nazwa miejscowości zmieniała się kilkakrotnie: Iwonczepole, Iwancze, Iwaniec, Iwoniec i wreszcie Iwonicz.
Od połowy XIV wieku aż do rozbioru Polski Iwonicz należał administracyjnie do Ziemi Sanockiej. Badania archeologiczne stwierdziły, że na tym terenie żył człowiek przed kilku tysiącami lat (w okresie neolitu). Odkryto w tych okolicach zabytki z epoki brązu i z epoki żelaza. Ziemia Sanocka posiadała dużo grodów przedhistorycznych i osad wczesnośredniowiecznych. W X i XI wieku krzewiło się osadnictwo w okolicach Iwonicza. Dużo osad w tych stronach założył Bolesław Chrobry. Po jego śmierci Ziemia Sanocka była terenem nieustannych walk i przemarszów wojsk. Spokój nastał dopiero w czasach panowania Kazimierza Wielkiego, który osadzał na tych zniszczonych i wyludnionych okolicach przybyszów ze Śląska i Łużyc. Iwonicz istniał prawdopodobnie w XIV wieku jako gród. Później na jego miejscu wzniesiono dwór obronny. Sądowe akta Ziemi Sanockiej z 1427 roku zawierają dokumenty dotyczące Iwonicza. Przez Iwonicz prowadziła stara droga królewska zwana „wielką drogą”, która łączyła Wschód z Zachodem.




Miejscowa parafia istniała już w połowie XIV wieku. W 1464 roku wybudowano Kościół z drzewa modrzewiowego. Właścicielem Iwonicza w tym czasie był Marcin Iwaniecki. W 1492 r. Iwoniczem podzieliły się 3 córki Marcina Iwanieckiego: Katarzyna, żona Wacława Pobiedzińskiego i Anna, żona D. Trzecieskiego. Ostatecznie Iwonicz został własnością Jana Pobiedzińskiego syna Wacława i Urszuli.


Zabytkowy Kościół drewniany z Iwonicza



Ołtarz główny




Od 1520 roku Iwonicz stał się własnością Wiktora Sienieńskiego, a następnie jego syna Zbigniewa, który wybudował zbór ariański z zegarem słonecznym na zewnętrznej ścianie. W XVII wieku należał do Bobolów, Stadnickich, a następnie Ossolińskich i Ostaszewskich. Ossoliński w roku 1782 wybudował most kamienny na potoku Iwonka. Data budowy i herb Ossolińskich są wykute w kamieniu i jeszcze obecnie widoczne.



Zabytkowy most murowany. W tle Gimnazjum w Iwoniczu.



Oranżeria w Parku dworskim.




W 1772 r. powiat krośnieński, a więc i Iwonicz został wcielony do Austrii. W 1794 r. kupił Iwonicz Michał Ostaszewski i już w 1799 r. sprzedał go Teofilowi hr. Załuskiemu. Ostaszewski rozpoczął budowę łazienek w Zdroju Iwonickim, którego wody były znane z właściwości leczniczych już w 1520 r. Jednak twórcą Iwonicza jako uzdrowiska jest Karol hr. Załuski.

Nabył on Iwonicz około 1825 r, ale zamieszkał tu ok. 1840 r. dopiero po powstaniu listopadowym, gdy rząd carski skonfiskował mu dobra na Litwie i pozbawił praw obywatelskich.





W dziejach Iwonicza było bardzo dużo nieszczęśliwych wydarzeń: epidemia cholery, najazdy Tatarów, Szwedów, Kozaków, Węgrów.


Poszukiwanie ropy naftowej na terenie Iwonicza przynosi jej mieszkańcom możliwość zatrudnienia. W roku 1895 Stowarzyszenie Robotników Nafciarskich zakłada pierwszy sklep spożywczy. W roku 1907 Iwonicz otrzymuje nowy murowany budynek tzw. Radną Izbę. Dalszą rozbudowę i rozwój Iwonicza przerywa I wojna światowa. Dnia 3.X.1914 r. następuje na terenie Iwonicza starcie między wojskami austriackimi i rosyjskimi, dużo domów spłonęło. Życie gospodarcze w Iwoniczu upada. Stan ten nie ulega większej poprawie do roku 1939.




Tragiczny wrzesień 1939 r. rozpoczyna ciemny okres okupacji. Następuje powolne i systematyczne zniszczenie gospodarcze. W latach okupacji hitlerowskiej Iwoniczanie okazali dużo patriotyzmu i poświęcenia walcząc z wrogiem w organizacjach podziemnych, za co w lipcu 1944 r. okupanci rozstrzelali w Lesie Grabińskim 72 mężczyzn z Iwonicza i sąsiedniej Lubatowej.






Dnia 20 września 1944 r., po zaciętych walkach prowadzonych przez wojska polskie i radzieckie przeciw Niemcom, Iwonicz został wyzwolony. Po wyzwoleniu społeczeństwo przystąpiło do odbudowy zniszczeń wojennych. Rozpoczyna się okres powolnych i systematycznych przemian.